«ملک هیچوقت ضرر نمیکند» جملهای است که تقریباً همه شنیدهایم. ولی جملهی کلی، مبنای خوبی برای تصمیمی چند میلیاردی نیست. خبر خوب این است که یکی از جامعترین پژوهشهای اقتصادی دههی اخیر، دقیقاً همین سؤال را با دادهی بیش از یک قرن بررسی کرده است. در این مقاله میبینیم آن داده چه میگوید، چه چیزی را نمیگوید، و برای کسی که به خرید ملک در شمال فکر میکند چه معنایی دارد.

بازدهی مسکن در برابر سهام: دادهی ۱۴۵ ساله
در سال ۲۰۱۹ پنج اقتصاددان، از جمله پژوهشگرانی از فدرال رزرو سانفرانسیسکو، مقالهای با عنوان «نرخ بازدهی همهچیز» در نشریهی Quarterly Journal of Economics منتشر کردند. آنها بازدهی کل چهار دارایی اصلی یعنی مسکن، سهام، اوراق قرضه و اسناد کوتاهمدت را در ۱۶ اقتصاد پیشرفته، از سال ۱۸۷۰ تا ۲۰۱۵ محاسبه کردند. نکتهی مهم این پژوهش آن است که برای اولین بار، بازدهی مسکن را کامل حساب کرد: نه فقط رشد قیمت، بلکه درآمد اجاره هم.
نتیجه برای خیلیها غافلگیرکننده بود: بازدهی واقعی مسکن و سهام، یعنی بازدهی پس از کسر تورم، هر دو در حدود ۷ درصد در سال بوده است. ولی نوسان مسکن بسیار کمتر بوده؛ انحراف معیار بازدهی مسکن حدود ۱۰ درصد و سهام حدود ۲۲ درصد.
| دارایی | بازدهی واقعی سالانه (تقریبی) | نوسان |
|---|---|---|
| مسکن | حدود ۷٪ | کم (حدود ۱۰٪) |
| سهام | حدود ۷٪ | زیاد (حدود ۲۲٪) |
| اوراق قرضه | حدود ۲.۵٪ | متوسط |
| اسناد کوتاهمدت | حدود ۱٪ | متوسط |
به زبان ساده: در بلندمدت، ملک تقریباً به اندازهی سهام سود داده، ولی با تکانهای بسیار کمتر. خود پژوهشگران این را «معمای مسکن» نامیدهاند، چون طبق نظریههای رایج مالی، بازدهی بالاتر معمولاً باید با ریسک بالاتر همراه باشد.
چرا ملک آرامتر حرکت میکند؟
چند دلیل برای این آرامش وجود دارد. اول، بخش بزرگی از بازدهی مسکن از اجاره میآید، نه فقط از رشد قیمت. اجاره درآمدی نسبتاً پایدار است که در سالهای رکود قیمت هم ادامه دارد. دوم، ملک یک دارایی فیزیکی و مصرفی است: حتی وقتی قیمتش ثابت میماند، میشود در آن زندگی کرد. سوم، قیمت ملک برخلاف سهام، لحظهبهلحظه در تابلو معامله نمیشود و هیجان بازار کندتر به آن منتقل میشود.
یک نکتهی کاربردی
وقتی بازدهی ملکی را حساب میکنید، فقط به «چند درصد گران شد» نگاه نکنید. درآمد اجاره، هزینهی نگهداری و استهلاک را هم وارد حساب کنید. بازدهی واقعی، مجموع اینهاست.
سه چیزی که این داده نمیگوید
صادقانهترین کاری که میشود با یک پژوهش خوب کرد، این است که محدودیتهایش را هم گفت:
- این داده مربوط به اقتصادهای پیشرفته است، نه ایران. تورم، نرخ ارز و قوانین ملکی ایران شرایط متفاوتی میسازند. این پژوهش به ما میگوید ملک در بلندمدت چه ماهیتی دارد، نه اینکه قیمت ویلا در کلارآباد سال بعد چقدر میشود.
- تنوعبخشی در ملک سخت است. میانگین ۱۶ کشور یعنی هزاران ملک. شما معمولاً یک یا دو ملک میخرید، و هر ملک ریسک محله و شهر خودش را دارد. خود پژوهشگران هم به این نکته اشاره کردهاند.
- نقدشوندگی و هزینهی معامله. سهام را در چند ثانیه میشود فروخت؛ ملک ممکن است ماهها طول بکشد. کمیسیون، هزینهی انتقال سند و مالیات هم از بازدهی کم میکنند.
بازدهی مسکن و سهام در یک محدوده است، ولی نوسان مسکن بهمراتب کمتر است؛ این برای نظریههای مالی یک معماست.
برداشت آزاد از Jordà و همکاران، ۲۰۱۹
این برای خرید ملک در شمال چه معنایی دارد؟
اگر دادهی بلندمدت را کنار واقعیت بازار شمال بگذاریم، چند اصل کاربردی بیرون میآید:
- موقعیت، مهمتر از خود ساختمان است. ساختمان مستهلک میشود؛ زمین در موقعیت خوب نه. فاصله تا دریا، دسترسی جادهای و آیندهی توسعهی منطقه را جدی بگیرید.
- سند، ریسک را تعیین میکند. بازدهی بلندمدت فقط برای ملکی معنا دارد که مالکیتش بیدردسر باشد. سند تکبرگ و استعلام ثبتی، پیشنیاز هر محاسبهای است.
- درآمد اجارهی فصلی را واقعبینانه حساب کنید. ویلای شمال معمولاً در فصلهای مشخصی اجاره میرود. برآورد خوشبینانه، بازدهی را روی کاغذ بالا و در عمل پایین میبرد.
- افق زمانی بلند داشته باشید. نتیجهی آن پژوهش دربارهی دهها سال است، نه یک فصل. ملک برای کسی بهترین است که عجلهای برای فروش ندارد.

دیده شدن هم بخشی از ارزش است
یکی از چیزهایی که کمتر دربارهاش حرف زده میشود، نقدشوندگی است: ملکی که خریدار مناسبش آن را پیدا نکند، هر قدر هم خوب باشد، دیر فروش میرود. به همین دلیل در شمال سرمایه، دیده شدن فایلها در نتایج جستجوی گوگل را جدی میگیریم و بخش فنی و سئوی سایت را به تیم سئونامی سپردهایم. برای مالکی که روزی قصد فروش دارد، این یعنی رسیدن سریعتر به خریدار واقعی.
جمعبندی
دادهی ۱۴۵ ساله نشان میدهد ملک در بلندمدت دارایی قابلاعتمادی بوده: بازدهی همتراز سهام با نوسان بسیار کمتر. ولی این میانگین هزاران ملک است. بازدهی ملک شما به موقعیت، سند، قیمت خرید و صبرتان بستگی دارد. اگر میخواهید این اصول را روی یک فایل مشخص بسنجید، کارشناسان ما پیش از هر معامله کنارتان هستند.
منابع
- Jordà, Ò., Knoll, K., Kuvshinov, D., Schularick, M., & Taylor, A. M. (2019). The Rate of Return on Everything, 1870–2015. The Quarterly Journal of Economics, 134(3), 1225–1298. doi.org/10.1093/qje/qjz012
- نسخهی کاری همین پژوهش در دفتر ملی پژوهشهای اقتصادی آمریکا: NBER Working Paper 24112
- معرفی پژوهش در فدرال رزرو سانفرانسیسکو


